> De aandacht

Wie heeft nog nooit horen zeggen (of zelf gezegd): "Ik kan mij moeilijk concentreren" of "Je hebt niet genoeg aandacht"?.

De aandacht speelt een belangrijke rol in het gedrag van de mens. De meeste hersenactiviteiten vragen een grote concentratie, zowel om informatie te onthouden als om een tekst te begrijpen of een bepaald woord te vinden.

De aandacht is een complexe cognitieve functie. Het is een proces waarin we een externe gebeurtenis (een geluid, een beeld, een geur) of een intern evenement (een gedachte) kiezen en in ons bewustzijn houden.

Een schot of een donderklap zal automatisch al onze aandacht opeisen.

We zijn dan gealarmeerd, zodat we waakzaam zijn voor wat er om ons heen gebeurt.
Onze mate van aandacht hangt dan ook sterk af van de veranderingen die zich in onze omgeving voordoen.

De aandacht kan ook bewust gebruikt worden:

Wanneer u door de stad loopt maar schoenen hebt gekozen die u pijn doen, zal al uw aandacht uitgaan naar het vinden van een plekje waar u even kunt rusten. U zult dan bijvoorbeeld een bank in het park onmiddellijk opmerken.

We zullen ook bewust aandachtig zijn wanneer we een verlangen, een behoefte of een intentie hebben om een doel te bereiken.

In dergelijke situaties controleren we onze aandacht: aangezien we onmogelijk alle informatie die we ontvangen kunnen verwerken, voeren we een reeks analyses op de informatie uit.

Daarna verschijnt de zogenaamde selectieve aandacht op het toneel: dit type van aandacht treedt op wanneer we in gegeven omstandigheden informatie moeten kiezen die aan onze verwachtingen voldoet.
We onderzoeken alleen de geselecteerde informatie. Dankzij de selectieve aandacht kunnen we ons dus op een bepaald punt concentreren en ons mentaal afschermen van de omgeving, zonder dat fysiek te moeten doen.

Wanneer we paddenstoelen zoeken, richt onze selectieve aandacht zich op de grond en negeren we andere informatie uit de omgeving.

De aandacht kan ook verdeeld worden:

In het dagelijkse leven doen we vaak verschillende dingen tegelijk, bijvoorbeeld als we tijdens het autorijden een gesprek voeren.

Wanneer de aandacht op die manier over verschillende soorten informatie verdeeld is, vergt ze meer inspanning.

Voor een jongere van 20 jaar is studeren met muziek op de achtergrond geen enkel probleem. Maar iemand van 60 jaar zal zich in die situatie veel moeilijker kunnen concentreren. Met het ouder worden neemt de aandacht immers af en worden we gevoeliger voor storende factoren, zodat we minder goed twee taken tegelijk kunnen uitvoeren.

Factoren zoals vermoeidheid, overmatig alcoholgebruik of stress ondermijnen eveneens de aandacht.

De aandacht en het geheugen:

De wisselwerking tussen de twee cognitieve functies "aandacht" en "geheugen" is erg groot. De aandacht wordt vooral gebruikt wanneer we nieuwe informatie moeten verwerken, dus informatie die nog niet in ons geheugen zit.

Informatie die we al kennen of die vertrouwd is (zoals de plaats van de meubels in de woonkamer van een goede vriend) zal onze aandacht dus niet trekken.

Wanneer de informatie vertrouwd is, zullen we er vooral aandacht aan besteden wanneer ze afwijkt van haar gebruikelijke context (bijvoorbeeld wanneer een meubel in de woonkamer van onze vriend niet op zijn gewone plaats staat), of wanneer we bewust een voorwerp in de omgeving zoeken.

Merk op dat ook onze (voor)naam in verschillende contexten (op straat, in een restaurant...) onmiddellijk onze aandacht zal opwekken, ook al kennen we hem heel goed. We zijn immers van jongs af geconditioneerd om op onze (voor)naam te reageren.

Samengevat...

De aandacht speelt mee in al onze intellectuele daden. Ze stelt ons in staat om waakzaam te zijn en onze concentratie op een welbepaald punt te richten of ze omgekeerd over verscheidene activiteiten te verdelen. In dat laatste geval: opgepast voor verstrooidheid!

De aandacht is niet stabiel maar veranderlijk. Ze word niet doorlopend 'volgehouden' maar verslapt automatisch in de loop van een activiteit.